İşe iade davaları, Türk hukuk sisteminin önemli bir parçasını oluşturan iş hukuku uygulamaları arasında yer alır. İşveren ile çalışan arasındaki ilişkilerde ortaya çıkan anlaşmazlıkların çözümü için başvurulan bu hukuki süreç, çalışanın iş akdinin haksız veya geçersiz yere sona erdirilmesi durumunda işe geri dönme talebini içerir. İşe iade davası, işverenin iş sözleşmesine haklı veya geçerli bir neden olmaksızın son vermesi halinde, işçinin aynı iş yerinde aynı koşullar altında tekrar işe başlamayı talep etme hakkına dayanan bir dava türüdür.

İşe iade davaları, Türk hukuk sisteminde işçi lehine önemli bir iş güvencesi düzenlemesidir. İşe iade davaları, işçilerin iş yerindeki haklarını güvence altına almakta ve işverenin keyfi fesihler yapmasını önleyerek, iş barışının korunmasına katkı sağlamaktadır. Bu davalar sonucunda, işçinin işe iade edilmesi veya işe iade edilmemesi durumunda en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ile en fazla dört aylık boşta geçen süre ücreti ödenmesi talep edilebilmektedir. Bu makalede, hukuki, anlaşılır, sistematik ve dayanaklı bir şekilde ele alarak, Türk hukuk sistemindeki bu önemli konuyu detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

İşe İade Davasının Şartları

İşe iade davası açılabilmesi için, işçinin aşağıdaki şartların sağlanması gerekmektedir.

• İşçinin İş Kanunu kapsamında çalışması
• İşçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışması
• İşçinin en az 6 aylık kıdeminin olması
• İşçinin işveren vekili olmaması
• İşyerinde en az 30 işçi çalışıyor olması
• Feshin haklı veya geçerli bir sebebe dayanmaması

İşe İade Davasının Açılması / Görevli ve Yetkili Mahkeme

İşçi, iş akdinin feshedildiği yönündeki açıklamanın kendisine ulaştığı andan itibaren bir ay içerisinde işe iade talebiyle arabuluculuk sürecini başlatmalı, arabuluculuk sürecinin anlaşamama ile sonuçlanması halinde arabuluculuk son tutanağının düzenlenmesinden sonraki iki hafta içinde işe iade davasını açmalıdır. Bu süreler hak düşürücü süre niteliğindedir. Sürelere uyulmaması halinde işçi feshi kabul etmiş sayılacaktır ve işe geri dönmek için daha sonra dava açamayacaktır. İşe iade davası, işçinin ikametgahı ya da işyerinin bulunduğu yer iş mahkemesinde açılabilir.

İş güvencesi kapsamında bulunan bir işçinin iş sözleşmesinin haksız bir şekilde feshedilmesi halinde yaşanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. İş sözleşmesi haksız bir şekilde feshedilen işçi içini dava şartı olan arabuluculuk faaliyeti sonrası iş mahkemelerinde dava açmak gerekmektedir. Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

İşe İade Davasının Yargılaması

İşe iade davasında, öncelikle usuli dava şartları incelenecektir. Akabinde işverenin fesih bildirisinde haklı veya geçerli bir neden gösterip göstermediği ve bu sebebin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı araştırılacaktır. İşveren fesih bildiriminde haklı veya geçerli bir neden göstermişse ve bu sebep ispatlanmışsa işçinin işe iade talebi reddedilir. İşveren fesih bildirisinde haklı veya geçerli bir neden göstermemişse veya gösterdiği nedenin haklı veya geçerli olmadığı anlaşılırsa, işçinin işe iade talebi kabul edilir.

İşe iade talebinin kabul edilmesi halinde, bir ay içerisinde işçinin işyerinde aynı koşullar altında işe başlatılması gerekir. İşveren işçiyi işe başlatmazsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ile ile en fazla dört aylık boşta geçen süre ücreti ödenir.

İşe İade Davalarında İspat Yükü

İşe iade davalarında, işveren, iş akdini feshinin haklı veya geçerli bir nedene dayandığını açıkça ve hukuki dayanaklarıyla kanıtlamakla yükümlüdür. İşe iade davası açılması durumunda, feshin haklı veya geçerli bir nedenle yapıldığını ispat etmekle yükümlü olan taraf işverendir. Eğer işçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyor ise bu durumda ispat yükü işçide olacaktır

İşe İade Davasının Sonuçları

İşe iade davasının sonuçlarını aşağıdaki tabloda özetleyebiliriz:

Özellikle aşağıda yer alan hususlar fesih için geçerli bir sebep teşkil etmez:

• Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak
• İşyeri sendika temsilciliği yapmak,
• Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip veya yükümlülüklerini yerine getirmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak,
• Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler,
• Kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek,
• Hastalık veya kaza nedeniyle bekleme süresinde işe geçici devamsızlık.

İşe İade Davalarında Esasa İlişkin Kriterler

İşe iade davalarında mahkeme; İş Kanunu ve ilgili mevzuat, temel hukuk ilkeleri, emsal kararlar, somut olayın özellikleri ve işçi lehine yorum ilkesini dikkate alarak karar verecektir. Bu kapsamda işçinin iş güvencesinin korunması için işe iade davalarında geniş yorum yapılarak, işverenin fesih bildiriminde gösterdiği nedenin haklı veya geçerli olup olmadığını objektif biçimde değerlendirecektir. Emsal kararlarda, işverenin fesih bildiriminde gösterdiği nedenin, işçinin iş sözleşmesini feshetmeye haklı veya geçerli bir neden oluşturup oluşturmadığı, sebebin fesih tarihindeki koşullara göre haklı veya geçerli olup olmadığı nedenin, fesih tarihinden sonra ortaya çıkan nedenlerle geçersiz hale gelip gelmediği irdelenecektir.

İşe İade Davalarının Önemi

İşe iade davaları, işçilerin iş yerindeki haklarını güvence altına almakta ve işverenin keyfi fesihler yapmasını önleyerek, iş barışının korunmasına katkı sağlamaktadır. İşe iade davaları, işçiler için önemli hak ve menfaatler sağlamaktadır. Bu davalar sonucunda, işçinin işe iade edilmesi veya işe iade edilmemesi durumunda işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti ödenmesi talep edilebilmektedir.

İşe İade Davalarında Hukuki Danışmanlık ve Avukatlık Hizmetleri

İşe iade davası açılırken bir avukat desteği alınması zorunlu değildir. Ancak işe iade davaları sürecinde, tarafların doğru ve etkili bir şekilde hukuki haklarını savunmaları için profesyonel hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmetlerinin önemi büyüktür. Zira iş hukukuna ilişkin davalar son derece teknik ve uzmanlık gerektiren davalardır. Usul, süreler ve hesaplamaların uzman bir avukat tarafından yapılması lehe sonuç doğuracaktır. Avukatsız dava takip etmenin hak kaybına yol açması muhtemeldir.